---

Motiveren zonder controleren: aan de slag met zelfdeterminatietheorie op de werkvloer

Lage betrokkenheid, hoog verloop, medewerkers die hun werk doen maar niet optimaal functioneren. Dat komt in veel organisaties voor. Vaak wordt dan gegrepen naar de klassieke hefbomen: bonussen, targets, meer opvolging. Zelden lost dat het onderliggende probleem op. Motiveren zonder controleren van Prof. Dr. Anja Van den Broeck en Dr. Hermina Van Coillie vertrekt vanuit een andere logica.

Het boek introduceert de zelfdeterminatietheorie (ZDT) van Deci en Ryan als praktisch kader voor leidinggevenden, HR-professionals en iedereen die nadenkt over hoe mensen motiveren op het werk. ZDT is geen nieuwe theorie — ze is al decennialang een van de meest onderzochte motivatietheorieën in de organisatiepsychologie — maar de vertaling naar de dagelijkse praktijk van organisaties is verrassend actueel.

Willen versus moeten

Een kernonderscheid in het boek is dat tussen autonome en gecontroleerde motivatie. Medewerkers die taken opnemen omdat ze die zinvol vinden of er voldoening uit halen, presteren anders dan medewerkers die handelen uit druk, angst of plichtsgevoel. Dat klinkt intuïtief, maar de implicaties voor hoe je als organisatie stuurt, beloont en communiceert zijn groter dan vaak gedacht.

Centraal staat het ABC-model: drie basisbehoeften die bepalen of motivatie van binnenuit kan groeien. Autonomie — het gevoel enige regie te hebben over het eigen werk. verBondenheid — een gevoel van vertrouwen en verbinding met collega's en leidinggevenden. Competentie — effectief zijn in wat je doet en de ruimte om te groeien. Wanneer die drie behoeften structureel worden gefrustreerd, volgen stress, burn-out en uitstroom. Wanneer ze worden ondersteund, ontstaat duurzame betrokkenheid.

Van theorie naar toepassing

Het boek is uitgesproken praktijkgericht. Aan bod komen onder meer de werking van beloningssystemen — inclusief het zogenaamde crowding-out-effect, waarbij financiële prikkels intrinsieke motivatie kunnen ondermijnen — en hoe jobs concreet ABC-proof gemaakt kunnen worden. Afzonderlijke hoofdstukken gaan over de motiverende rol van collega's en klanten, over leiderschapsstijlen en de taal die leidinggevenden gebruiken, ook binnen specifieke contexten zoals organisatieverandering en hybride werken.

Relevantie voor de praktijk

Motiveren zonder controleren is geen pleidooi voor zachter management. Het is een evidence-based kader dat helpt begrijpen waarom bepaalde aanpakken werken en andere niet — en wat er concreet anders kan. Voor organisaties die investeren in duurzame inzetbaarheid en een gezond werkklimaat biedt het boek een stevige theoretische basis én een set van tools om mee aan de slag te gaan.

Motiveren zonder controleren is uitgegeven bij Die Keure. Sinds het boek uitkwam in 2021 werd het al zeven keer herdrukt. Geen toeval: het boek raakt aan een van de meest urgente uitdagingen waarmee leidinggevenden, HR-directors en managers vandaag geconfronteerd worden.

 Je kan het boek hier bestellen of in je eigen boekhandel

Het boek is ook verkrijgbaar in het Engels en Frans:

Enkele getuigenissen :

Lieselot Steenbeke - Hoofd Leren en Ontwikkelen UZ Leuven:

"Een verrassend helder en praktisch boek dat complexe academische inzichten moeiteloos vertaalt naar begrijpelijke, toepasbare taal. Het leest ontspannen, voelt bijzonder herkenbaar aan en nodigt uit om meteen aan de slag te gaan – ik gebruikte de inzichten meteen in een presentatie op onze werkvloer. Mijn exemplaar staat vol aantekeningen. Dit is zo’n boek dat precies schrijft vanuit de vraag wat wil ik dat de lezer écht onthoudt? Een absolute aanrader voor iedereen die motivatie op de werkvloer beter wil begrijpen."

 Joke Verhestraeten - Development Manager, Human Resources, Aurubis:

"Wat mij het meest trof in dit boek is hoe praktisch het geschreven is. In plaats van abstracte theorieën krijg je duidelijke voorbeelden die meteen herkenbaar zijn. Dat maakt het heel bruikbaar in de dagelijkse praktijk. Anders dan veel andere boeken over motivatie, legt dit boek de nadruk op betekenis en verbondenheid in werk. Juist daardoor voelt het niet als controle, maar als een manier om mensen echt te versterken.

 

Op 19 maart 2026 om 17u30 organiseert Die Keure een herlanceringsevent van het boek met daaraan gekoppeld een panelgesprek, vragenronde en netwerkmoment. Dit alles vindt plaats in Campus Brussel KU Leuven.

Hier vind je een link naar het volledige programma en de inschrijflink.